Ciekawostka RAW #3 — Najdroższy olej spożywczy świata
W świecie olejów spożywczych istnieje jeden absolutny król. Nie czarnuszka. Nie granat. Nie makadamia. Nawet nie trufla (bo trufli nie da się wytłoczyć).
Najdroższym naturalnym olejem spożywczym na świecie jest olej arganowy.
Dlaczego właśnie argan?
- Rośnie tylko w jednym regionie Maroka południowe Maroko (Souss, Chiadma, Haha). W prowincji Tinduf (Algieria - mniejsza populacja). Pojedyncze, zdziczałe spotyka się także w: południowej Hiszpanii i na Wyspach Kanaryjskich;
- owoce mają skorupę twardą jak kamień;
- nasiona wydobywa się ręcznie;
- do 1 litra potrzeba 30–35 kg owoców;
- wersja spożywcza wymaga prażenia i ręcznego wyrabiania pasty;
- wydajność to zaledwie 2–3%
Kozia anegdota: Dawniej zbiór ułatwiały… lokalne kozy, które wchodzą na czubki tych kolczastych drzew, zjadają owoce, a twarde pestki wydalają. Dziś, ze względów higienicznych i dla zachowania najwyższej jakości, certyfikowany olej premium zbiera się wyłącznie prosto z drzew — co jeszcze bardziej podnosi koszty pracy ludzi.
Dlaczego kozy wspinają się na argan?
Bo drzewo ma:
• twarde, cierniste gałęzie,
• poskręcany pień, który działa jak naturalna „drabina”,
• owoce, które kozy uwielbiają.
To nie legenda — to codzienność w Maroku (patrz fotografia).
Jak wygląda drzewo arganowe?
1. Wysokość i pokrój
• 4–10 metrów wysokości
• bardzo szeroka, rozłożysta korona
• pień gruby, poskręcany, sękaty — wygląda jak „drzewo z bajki”
• gałęzie cierniste
2. Liście
• małe, owalne, skórzaste
• skupione na końcach gałązek
• przystosowane do ekstremalnej suszy (minimalna utrata wody)
3. Owoce
• przypominają zielono żółte śliwki
• 2–5 cm długości
• w środku znajduje się bardzo twarda pestka z 1–3 nasionami
• miąższ jest gorzki i kleisty (nie jadalny)
4. Kwiaty
• drobne, żółto zielone
• pojawiają się w kwietniu
• niepozorne, ale bardzo ważne dla lokalnych zapylaczy
5. Korzenie
• sięgają nawet 30 metrów w głąb ziemi (informacja z literatury botanicznej)
• dzięki temu drzewo przeżywa w temperaturach od 5°C do 50°C i przy opadach 100–400 mm rocznie
Ciekawostka w ciekawostce: nawet 30 metrów w głąb ziemi to pikuś. Absolutnym, oficjalnym rekordzistą zapisanym w Księdze Rekordów Guinnessa jest dziki figowiec (Ficus natalensis) z RPA, którego korzenie dotarły na głębokość aż 120 metrów. Odkryto je pod koniec XX wieku podczas eksploracji jaskiń Echo Caves w prowincji Mpumalanga. Drzewo dosłownie przebiło się przez warstwy skał wapiennych, aby dosięgnąć głęboko położonych wód podziemnych.
Inni rekordziści z tej kategorii:
• Boscia albitrunca (Pasterzowe drzewo) – to pustynne drzewo rosnące na pustyni Kalahari dzierży udokumentowany naukowo rekord głębokości. Jego korzenie odkryto przypadkowo podczas wiercenia studni głębinowej na głębokości 68 metrów.
• Acacia erioloba (Akacja wielbłądzia) – kolejny twardziel z pustyni Kalahari. Potrafi zapuścić korzeń palowy na głębokość 60 metrów, szukając najmniejszych śladów wilgoci w spieczonej słońcem ziemi.
• Prosopis juliflora (Jatoba / Mezkit) – pustynny krzew z Ameryki Północnej, którego korzenie odnaleziono w kopalni odkrywkowej w Arizonie na głębokości 53 metrów.
Efekt?
Cena oleju arganowego spożywczego: 1600–3200 zł za litr
To czyni go najdroższym olejem jadalnym na Ziemi i prawdziwym fundamentem marokańskiej gościnności.
A teraz ciekawostka 2 w ciekawostce — porównanie z najdroższym olejem naturalnym ogółem
Choć argan jest królem w kategorii spożywczej, to nie jest najdroższym olejem naturalnym w ogóle.
Ten tytuł należy do absolutnej perfumeryjnej legendy, nazywanej „czarnym złotem pustyni”:
Sinking Oud — olej z drzewa agarowego
Powstaje tylko wtedy, gdy drzewo zostanie zainfekowane rzadkim grzybem, z rodzaju Fusarium. W akcie obrony roślina tworzy ekstremalnie gęstą, czarną żywicę, z niej destyluje się olej agarowy najwyższej klasy
Dlaczego „Sinking” (Tonący)? Prawie wszystkie znane nam oleje i rodzaje drewna unoszą się na wodzie. (Patrz ciekawostka #2) Jednak drewno nasycone oudem staje się tak potężnie nabite ciężką żywicą, że jego gęstość przekracza >1,01 g/cm³ i po prostu tonie w wodzie.
Dla arabskich szejków test wrzucenia do szklanki wody to ostateczny dowód, że mają do czynienia z wartym fortunę oryginałem. Cena: kilkadziesiąt tysięcy dolarów za litr
To jeden z najdroższych płynów naturalnych na Ziemi — ale nie jest olejem spożywczym, tylko synonimem najwyższego luksusu w świecie zapachów.
Co jeszcze ciekawego dotyczącego oleju arganowego?
- Olej arganowy jest jednym z najstarszych olejów kulinarnych świata — Berberowie używali go już ponad 3000 lat temu.
- Region, w którym rośnie drzewo arganowe, jest chroniony przez UNESCO jako Rezerwat Biosfery — to jedyne takie miejsce na świecie.
- Drzewo arganowe potrafi żyć nawet 150–200 lat, znosząc ekstremalną suszę i temperatury do 50°C
- Olej arganowy spożywczy jest zupełnie inny niż kosmetyczny. Ludzie często mylą te dwie wersje — a to dwa różne światy. Wersja spożywcza powstaje z prażonych nasion i ma intensywny, orzechowy smak. Wersja kosmetyczna jest tłoczona z nieprażonych nasion i ma jaśniejszy aromat.
- Olej arganowy jest jednym z najbogatszych naturalnych źródeł witaminy E (tokoferoli) - ma jej więcej niż oliwa z oliwek.
- Argan jest podstawą tradycyjnego marokańskiego dania Amlou. To coś jak „marokańska Nutella”, tylko zdrowa. W Maroku olej arganowy miesza się z miodem i migdałami, tworząc Amlou - tradycyjny, energetyczny krem podawany gościom jako symbol gościnności.
- W przeciwieństwie do większości olejów spożywczych, argan nie pochodzi z nasion zbieranych bezpośrednio z roślin - trzeba najpierw zebrać owoce, wysuszyć je, rozbić i dopiero wydobyć nasiona.